Introductie tot het Gereformeerd Handboek
Het Gereformeerd Handboek, met name de editie van 2019 onder redactie van drs. J.H. Kuiper, dient als een essentieel jaaroverzicht van de recente ontwikkelingen binnen de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt). Dit handboek biedt een gedetailleerde analyse van zowel geestelijke als praktische aangelegenheden, en fungeert tevens als een praktisch naslagwerk met actuele gegevens.
De in 2018 ingevoerde regelgeving rondom privacy heeft geleid tot een vermindering van opgenomen gegevens in vergelijking met voorgaande edities.
Thematiek en Ontwikkelingen in Lokale Kerken
Het jaaroverzicht belicht de dynamiek binnen plaatselijke kerken, met speciale aandacht voor de omgang met synode-uitspraken, in het bijzonder die betreffende de vrouw in het ambt. Het boek onderzoekt de initiatieven die worden genomen om de dialoog met andere kerken te onderhouden en de positie van de lokale kerk in haar omgeving. De informatie is verzameld via een jaarlijkse enquête en lokale bronnen, wat resulteert in een breed scala aan inzichten en positieve ontwikkelingen.
De Vrouw in het Ambt: Een Gepasseerd Station?
Bezwaren tegen vrouwen in kerkelijke ambten lijken in de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) en de Nederlands Gereformeerde Kerken (NGK) grotendeels verleden tijd. Naast dominee A. Leene is A-M. Pathuis (28) bevestigd als tweede vrouwelijke voorgangster. Zij aanvaardde een beroep naar de GKv Hoogezand-Sappemeer, waar ze reeds kerkdiensten leidde.
Pathuis benadrukt haar streven om vanuit idealen te handelen en systemen in kerk en wereld te verbeteren. Zij uit kritiek op demonstraties tegen abortus, waarbij ze stelt dat deze weinig bijdragen aan de hulp aan onbedoeld zwangere vrouwen en voornamelijk voldoening geven aan het eigen gelijk.
Veranderende Kerkpraktijken: Kerkgang en Catechese
De animo voor de middagdienst is in veel kerken sterk gedaald. Een voorbeeld hiervan is GKv 'Het Noorderlicht' in Assen-Peelo, waar het aantal bezoekers van de ochtenddienst (350) significant hoger ligt dan dat van de middagdienst (ongeveer zeventig).
Hoewel de kerkorde van de GKv (synode Harderwijk 2011) de kerkenraad nog opriep de gemeente ‘als regel’ tweemaal per zondag op te roepen, gaat de nieuwe kerkorde van de NGK een stap verder door te stellen dat gemeenten ‘iedere zondag samenkomen’. Argumenten voor deze verandering zijn onder meer een ‘te drukke en te volle’ zondag en de perceptie dat één dienst voldoende is om de week in te gaan.
Met het verdwijnen van de tweede dienst is ook de catechismusprediking veelal verdwenen. Dit wordt gezien als een verlies van een wezenlijk onderdeel van het gemeente-zijn en een ‘signaal van secularisatie’, aldus P.J. Vergunst (PKN/GB).
De Kerkorde en Zondagse Erediensten
Op de synode van Harderwijk 2011/2012 werd een nieuwe kerkorde vastgesteld, inclusief aanpassingen aan de zondagse erediensten. Deputaat prof. dr. M. We handhaafde de tekst met betrekking tot kerkdiensten op zondag, waarbij de formulering ‘als regel’ een weloverwogen omgang vereist. Het afschaffen van de tweede dienst vanwege minder bezoekers wordt als illegitiem beschouwd, hoewel er oog moet zijn voor de huidige ontwikkelingen, zoals het samenkomen in kleinere groepen na een langere ochtenddienst.
Vernieuwing van de Belijdenis en Catechese
Ds. J. Kuiper hoopt op hernieuwde aandacht voor de belijdenis in de herenigde kerk. Hij benadrukt het belang van het toetsen van de eigen woorden aan de belijdenis, wat kennis van de inhoud vereist. De praktijk laat echter zien dat met het verdwijnen van de middagdienst de aandacht voor de leer van de kerk afneemt.
De nieuwe kerkorde stelt dat kerken de gereformeerde belijdenissen aanvaarden ‘als basis voor hun eenheid, om daarop gezamenlijk voort te bouwen’. Dit fundament houdt rekening met veranderingen in de tijd en ‘belijden vandaag’.
In GKv Waardhuizen wordt de catechismuspreek opnieuw ingevoerd, zowel in middagdiensten als, indien nodig, in ochtenddiensten. De kerkenraad heeft besloten de gehele Catechismus in twee seizoenen door te nemen. Dit wordt gezien als een effectieve methode om kerklidmaten kennis bij te brengen van ‘de leer der godzaligheid’.
De Evolutie van de 'Familiekerk' naar de 'Netwerkkerk'
F. Pathuis analyseert de veranderende sociale infrastructuur van de ‘familiekerk’. Oorzaken hiervoor zijn onder meer de daling van het aantal kinderen, toegenomen mobiliteit, het verdwijnen van kerkelijk verenigingsleven en de invloed van media, sport en uitgaan. Dit wordt versterkt doordat beide ouders buitenshuis werken.
Veel gemeenten melden een teruglopende betrokkenheid van leden, wat zichtbaar is in moeite met het vervullen van vacatures voor ambten en commissies. Ook het patroon van kerkbezoek op zondag is na corona veranderd, met name in de tweede dienst.
Pathuis pleit er niet voor terug te keren naar de ‘familiekerk’, maar zoekt naar vormen binnen de ‘netwerkkerk’ om de gemeenschappelijke verbondenheid in Christus in het dagelijkse leven vorm te geven. De auteur van het artikel, ds. J. van der Wal, stelt echter de vraag of het vinden van diverse ‘vormen’ de oplossing is voor het probleem van lauwheid, en suggereert dat het voorbeeld van Waardhuizen (het invoeren van catechismusleerdiensten) basaler zou kunnen zijn.
The First 150 Years of Christianity in the Roman World [AD 50 - 200]
Kleine Groepen en de Toekomst van Kerkelijk Samenleven
Kerkwerkers R. Meijer en P. Wierenga promoten het concept van ‘kleine groepen’, geïnspireerd door de eerste christenen die thuis samenkwamen. Deze groepen zouden een intiemere setting bieden voor onderling pastoraat en snellere communicatie van hart tot hart, zeker in combinatie met gezamenlijke maaltijden. Hoewel de waarde van de grotere groep niet wordt weggegooid, is er vanuit de praktijk kritiek op dit model, dat al sinds 2012 wordt toegepast zonder aantoonbaar succes.
Critici wijzen erop dat het kerkelijk leven is ingezakt en dat de betrokkenheid blijft tanen, ondanks de inzet op kleine groepen.
De Nieuwe Kerkorde en de Binding aan de Gereformeerde Belijdenis
De bespreking van de kerkorde (KO) is essentieel voor het begrijpen van de onderlinge omgang tussen ambtsdragers en kerkleden. De nieuwe kerkorde van de NGK-fusiekerk wordt bekritiseerd omdat deze de gegroeide praktijk vastlegt in plaats van normen te stellen waaraan de praktijk zich zou moeten richten. De binding aan de gereformeerde belijdenis wordt hierdoor verder geproblematiseerd.
Tijdens een bezinningsbijeenkomst op Urk op 19 november 2022, werd de nieuwe KO grondig geanalyseerd door ds. J. Wesseling, dr. B. van Egmond en mr. P.T. Pel. De vorming van de fusiekerk NGK zou een moment van verbondsvernieuwing moeten zijn, maar de nieuwe kerkorde lijkt de status quo te bestendigen.
De Verdwenen 'Gereformeerde Zuil'
Vroeger kenmerkte de GKv zich door een veelheid aan gereformeerde organisaties, variërend van politieke en sociale verbanden tot omroep- en onderwijsorganisaties. Ook de Vereniging van Gereformeerde Kerkorganisten, later Vereniging van Gereformeerde Kerkmusici (VGK), paste in dit beeld.
De VGK tracht kerkmusici toe te rusten voor een stijlvolle verzorging van het muzikale deel van de eredienst. Het bestuur constateert echter dat het steeds moeilijker wordt om landelijke toerustingsbijeenkomsten te organiseren, aangezien de deelname afneemt. De VGK overweegt daardoor of zij in haar huidige vorm nog wel bestaansrecht heeft.
Veel ‘moderne’ vrijgemaakten kijken met afschuw terug op de tijd van de ‘vrijgemaakte zuil’, maar de verdwijning van waardevolle verenigingen zoals de VGK, die probeert stijl bij te brengen in de eredienst, is een zorgwekkend signaal.
De Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt) in Hoogezand-Sappemeer
De Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt) in Hoogezand-Sappemeer, gevestigd aan de Rembrandtlaan 194, komt normaal gesproken iedere zondag samen voor een ochtenddienst om 10:00 uur. Tijdens deze bijeenkomsten wordt geluisterd naar Bijbeluitleg, gezongen en gebeden. Iedereen is van harte welkom bij deze diensten, die ook live online te volgen zijn, evenals eerdere diensten.
Bij vragen over het christelijke geloof, de gemeente of de kerk, staat men graag klaar om te helpen.