Het vinden van een geschikte predikant is een essentieel proces voor elke kerkelijke gemeente. Dit profiel schetst de verwachtingen en de rol van een predikant binnen de Nederlands Gereformeerde Kerken (NGK), met specifieke aandacht voor de gemeenten Dalfsen en Waardhuizen.
Het Predikantschap in de 21e Eeuw
Binnen de predikantenvereniging van de Gereformeerde Kerken is er al lange tijd een verlangen om een beroepsprofiel voor predikanten te ontwikkelen. Dit profiel is bedoeld om het predikantschap in de context van de 21e eeuw te definiëren en de beroepsmatige aspecten van het ambt te belichten. Ambtelijke aspecten die evenzeer een plaats verdienen, zijn dieper uitgewerkt in de eerder opgestelde Beroepscode. In de toekomst zou gewerkt kunnen worden aan één document dat alle drie aspecten van het predikantschap - ambt, persoon en beroep - in een volledige beschrijving integreert. Dit is echter een volgende fase in het werken aan de professionele positionering van het predikantschap.
We leven in een samenleving die voortdurend in beweging is. Posities van mensen, hun functies en beroepen veranderen. Ook predikanten bewegen mee met ontwikkelingen in samenleving en kerk. Deze bewegingen vragen om een bewuste reflectie op het predikantschap. Daardoor bereik je dat de predikant zich in een beweeglijk werkveld op een evenwichtige manier kan blijven positioneren als de persoon die naar zijn ambt geroepen is en in zijn beroep competent is om mensen en gemeenten in de 21e eeuw te dienen. Deze blijvende noodzaak van positionering vraagt erom het predikantschap binnen de context van de 21e eeuw in zijn eigenheid opnieuw te definiëren.
De Rol van het Beroepsprofiel
Het beroepsprofiel dient meerdere doelen:
- Voor de predikant zelf: Het helpt de predikant het predikantschap in zijn eigenheid te positioneren en systematisch te reflecteren op eigen functioneren, zodat hij ontdekt waaraan hij nog moet werken.
- Voor kerkenraden en Steunpunt Kerkenwerk (SKW): Het profiel faciliteert het gesprek tussen kerkenraad en predikant over verwachtingen, groeipunten en grenzen. Het biedt materiaal om over de juiste zaken te praten.
- Bij hulp van buitenaf: In coaching- of supervisietrajecten geeft het beroepsprofiel inzicht in het karakter van het predikantschap en is het behulpzaam bij zelfreflectie en het opstellen van een ontwikkelings-/groeitraject.
- In het gesprek met de opleiding (Theologische Universiteit Kampen): Beroepsgroep en opleiding zijn elkaars sparringpartners bij het ontwikkelen en vormgeven van een opleiding. Via de beroepsgroep hoort de opleiding waar de behoeften binnen het beroepsveld liggen.
Drie Aspecten van het Predikantschap
Het beroep van predikant wordt systematisch doordacht binnen drie bestaansmodi: ambt, persoon en beroep.
Ambt
Het ambt is het kerkelijke aspect. Een predikant weet zich geroepen door God en daarmee gezonden om het evangelie te verkondigen. Hiermee wordt zijn functie spiritueel gepositioneerd. Het kleurt zowel zijn persoonlijke geschiktheid als beroepsmatige bekwaamheid. Uit het besef dat hij gezonden is, mag een predikant veel kracht en bemoediging halen. Wanneer hij komt met een boodschap die haaks staat op het leven van mensen, weet hij dat hij niet namens zichzelf spreekt. Net zoals de apostelen konden zeggen dat het was alsof God door hun mond de gemeente vermaande, zo mogen ook predikanten weten: wanneer zij optreden met het Woord van God, komt God zelf daarin mee (2 Kor. 5,20). Dit veronderstelt een hechte geestelijke band tussen de gezondene en zijn Zender. Het onderhouden van de vertrouwelijke omgang met God is dan ook cruciaal. Het bepaalt de ambtelijke competentie van een predikant. Predikanten die zich in hun leven en werk door God gedragen weten en voor wie de ontmoeting met Christus iedere dag weer nieuw is, beschikken over een grote kracht. Het ambt relativeert ook de componenten persoon en beroep. Hoewel er gekeken moet worden naar de persoon van de predikant en zijn beroepsmatige competenties, is de kracht van God die in de dienaar werkt fundamenteel.
Persoon
De persoon is de individuele component. Een predikant luistert niet alleen naar de titel ‘dominee’, maar heeft ook een voornaam, een eigen identiteit.
Persoonlijkheidskenmerken
Eén van de aspecten die de persoonlijke geschiktheid van een predikant bepaalt, is het aspect persoonlijkheidskenmerken. Persoonlijkheidskenmerken zijn beschrijvingen van eigenschappen van mensen. Naast deze kenmerken zijn persoonlijke behoeften en motivaties van belang bij het verklaren van iemands gedrag. Om tot eenduidige begripsvorming te komen, is ervoor gekozen aan te sluiten bij de veel gehanteerde opsomming die de Big Five wordt genoemd. Deze opsomming is onder psychologen algemeen geaccepteerd. De begrippen zijn goed omschreven en onderzocht in de persoonlijkheidspsychologie. Ze zijn in gevalideerde testen meetbaar. Het gaat er niet om dat een predikant op al deze kenmerken maximaal moet scoren; het zijn glijdende schalen waarbij ieder mens zich ergens op de lijn tussen de beide uitersten bevindt. Het niet bezitten van een bepaalde eigenschap kan echter belemmerend werken in het functioneren van een predikant en zelfs een belemmering zijn om predikant te worden.
Vervulling van Persoonlijke Behoeften
Vervolgens is de mate waarin een predikant in staat is zijn persoonlijke behoeften te vervullen bepalend voor zijn functioneren als predikant. In de Nederlandse samenleving van de 21e eeuw is de sociale differentiatie ver doorgevoerd. Het leven van veel Nederlanders is gefragmenteerd in verschillende ‘deellevens’ die niet veel meer met elkaar te maken hebben. Werk, thuis, kerk, sport en uitgaan worden strikt van elkaar gescheiden. Bij een predikant lopen deze terreinen vaak in elkaar over. Predikanten ervaren het regelmatig als een last wanneer anderen een claim leggen op hun privéleven en zij niet genoeg ruimte krijgen om hun individuele behoeften en wensen te vervullen omdat het ambt roept. Wanneer een predikant vanuit zijn (te) grote mate van betrokkenheid op mensen in de gemeente te weinig tijd voor zichzelf en zijn gezin neemt, vergroot dit de kans op een burn-out.
Psychosociale Vaardigheden
Ten slotte is het functioneren van een predikant afhankelijk van zijn psychosociale vaardigheden. Is hij in staat om op een goede manier te functioneren in relatie tot andere personen en binnen de samenleving? Kan de predikant omgaan met zijn werkomgeving? De werkomgeving van de predikant zal veel van hem verwachten en kan soms harde kritiek hebben of buitensporig veel lof. Een predikant moet dan ook adequaat kunnen reageren. Weet hij te hoge verwachtingen af te zwakken? Kan hij op een ruimhartige manier de grenzen van zijn werk afbakenen? Kan hij ontspannen omgaan met kritiek, achterdocht en verdachtmaking? Kortom: weet hij als een warm en invoelend persoon een professionele houding aan te nemen bij zijn beroepsuitoefening?
Omgaan met Zichzelf
Kan de predikant omgaan met zichzelf? De eisen aan het predikantschap vragen veel van de predikant. Situaties waarin de predikant te maken krijgt met overlijden, persoonlijke nood van gemeenteleden of verlies hebben hun uitwerking op de predikant. Maar zeker ook de werkdruk, kritiek of conflictsituaties zullen de persoon van de predikant niet ongemoeid laten. Daarbij komt dat een predikant vaak te weinig ruimte neemt of heeft voor ontspanning, verwerking van het eigen leven of het beoefenen van spiritualiteit. Omdat de predikant een solistisch beroep heeft, zal hij zijn eigen psychisch functioneren moeten bewaken. Van groot belang is dat hij kan blijven reflecteren op eigen handelen. Als dat niet (meer) lukt, is er in feite al sprake van disfunctioneren. Hij zal in de opleiding dan ook getraind moeten worden om op een evenwichtige manier met zichzelf en zijn omgeving om te gaan.
Beroep
Dit is het ambachtelijke aspect van het predikantschap. Het functioneren van een predikant wordt namelijk niet alleen bepaald door zijn persoon maar ook door zijn beroepsmatige competentie. Deze twee moeten goed van elkaar onderscheiden worden, want in de praktijk hebben ze de neiging door elkaar te lopen. Reden hiervoor is de sterke verwantschap tussen persoonlijke geschiktheid en beroepsmatige bekwaamheid. Voor het predikantschap geldt immers dat in vrijwel alle facetten van het beroep de persoon van de predikant op existentiële wijze naar voren komt. Zijn eigen persoonlijkheid is te zien als ‘interventie-instrument’. Stagnatie in het functioneren van een predikant wordt dan al snel toegeschreven aan een gebrek in de persoon van de predikant, terwijl er niet meer gekeken wordt naar het punt waarop de stagnatie ontstaat. Bij beroepsmatige bekwaamheid moet gedacht worden aan de mate waarin de predikant zich de methoden en benaderingswijzen voor bijvoorbeeld catechese, prediking, pastoraat, toerusting en leidinggeven heeft eigen gemaakt en weet te gebruiken. Bij lacunes in de beroepsmatige competentie hoeft een predikant niet te worden afgeschreven. Door bijscholing is er vaak veel aan te doen, wat niet per se het geval is bij het ontbreken van persoonlijke geschiktheid.
Wat is een Beroepsprofiel?
Een beroepsprofiel bestaat uit een overzicht van beroepstaken, die in de praktijk van de beroepsuitoefening kunnen voorkomen. Die taken zijn gegroepeerd volgens taakgebieden. Ze worden voorafgegaan door een korte omschrijving van het beroep of een beroepsdefinitie. Sommige beroepen kennen één werkveld. Andere beroepen kennen meerdere werkvelden. Dit laatste is het geval bij het beroep van predikant. Het meest voorkomende beroepsveld is dat van de kerkelijke gemeente. Daarnaast zijn andere beroepsvelden af te bakenen: Zorginstellingen, Justitiële inrichtingen, Defensie, Onderwijs en het Missionaire veld.
Beroepsprofiel versus Functieprofiel
Naast beroepsprofielen zijn er ook functieprofielen. Vaak worden ze met elkaar verward, daarom hier een korte toelichting. Een beroepsprofiel hoort thuis bij de beroepsbeoefenaar. In zijn profiel staat beschreven waarvoor hij - i.c. een theoloog - geschikt is. Nu kan een theoloog zowel in een kerkelijke gemeente als in een penitentiaire instelling of bijvoorbeeld een zorginstelling gaan werken. Bij het werk in een instelling zal hij niet altijd alle taken die in zijn beroepsprofiel staan hoeven uitvoeren. Een organisatie stelt namelijk een functieprofiel op, waarin een organisatie aangeeft voor welke taken ze iemand zoekt. Het hangt van de werkplek en de omvang van de formatie af wat het werkelijke takenpakket wordt. In toenemende mate stellen ook kerkelijke gemeenten een functieprofiel op, waarin zij aangeven voor welke taken zij een predikant zoeken. Dit schept de mogelijkheid voor gemeenten om die predikant te zoeken die bij de specifieke gemeente en in het functieprofiel past. Een predikant kan voor een specifiek takenpakket worden ingezet.
Beroepsprofiel en Opleidingsprofiel
Het komt ook nog wel eens voor dat een beroepsprofiel en een opleidingsprofiel door elkaar gehaald worden. Ook dit is begrijpelijk, maar niet juist. In een beroepsprofiel staan de beroepstaken die de beroepsbeoefenaar kan uitvoeren. In een opleidingsprofiel staan competenties waarover een student uiteindelijk moet beschikken. Een opleidingsprofiel hoort thuis bij een opleidingsinstituut zoals de Theologische Universiteit. Een beroepsprofiel vormt een uitgangspunt voor het formuleren van competenties. In die competenties wordt het vermogen beschreven om één of meer beroepstaken te kunnen uitvoeren. Wat er moet worden beschreven kan bijvoorbeeld tot stand komen door het beantwoorden van de vraag wat iemand moet kennen, kunnen, en wat hij moet zijn om die beroepstaak / beroepstaken te kunnen uitvoeren (kennis, vaardigheden, houding). Door van het beroepsprofiel uit te gaan wordt de aansluiting opleiding-werksituatie geoptimaliseerd.
Beroepsdefinitie
Een beroepsdefinitie is een korte omschrijving van het beroep. Hierin wordt aangegeven wat de identiteit van het beroep is en waarin het beroep zich van andere beroepen onderscheidt, zodat er een eigen opleiding voor nodig is. Met deze beroepsdefinitie geven we de beroeps-specifieke deskundigheid van een predikant weer. Het specifieke ligt in het hermeneut zijn. Hermeneut van Gods Woord, maar ook hermeneut van het leven. Beide velden zal een predikant moeten beheersen en vragen een academisch denkniveau. Hij zal in staat moeten zijn het Woord van God te horen en met de wijsheid van Gods Geest te doorgronden, voordat hij het kan verkondigen.
Profiel van de NGK Dalfsen
Vanaf september 2023 is de NGK Dalfsen één gemeente van ongeveer 1400 leden. De gemeente is als volgt samengesteld:
- Ledenbestand: Ongeveer 10% van de inwoners van het dorp is lid van de NGK. De gemeente telt 1400 leden, waarvan 900 belijdende leden.
- Leeftijdsopbouw: Ruim 40% van de gemeente is jonger dan 30 jaar.
- Gemeenschapsvorming: Wijkkringen worden gevormd om leden elkaar te laten leren kennen. Er zijn wekelijkse Bijbelkringen voor de jeugd (12-15 jaar), 'Durfte'-groepen (16+) die hobby en geloof combineren, en de groep 'Tijd voor God' (vanaf 18 jaar) voor verdieping in het christelijk geloof en voorbereiding op belijdenis.
- Organisatiestructuur: De kerkenraad is verantwoordelijk voor vijf stuurgroepen: Jong, Senioren, Naar buiten, Toerusting en Zondag. Onder deze stuurgroepen vallen diverse werkgroepen.
- Samenwerking: Er is samenwerking met andere kerken in Dalfsen via het Podium van Kerken, gericht op gezamenlijke acties om het evangelie te laten zien en maatschappelijke problematiek te bespreken.
- Team: De predikant werkt in een team van 2,5 à 3 fte, bestaande uit twee predikanten en een fulltime aangestelde gemeentewerker. Dit team wordt nieuw gevormd.
Profiel van de NGK Waardhuizen
De NGK Waardhuizen kenmerkt zich door:
- Kernwaarden: Het woord van God staat centraal, de Bijbel is het fundament. De gemeente dient God in absoluut vertrouwen op de Drie-eenheid.
- Missie: Samen komen om God te loven en te prijzen, en door de prediking in het geloof versterkt te worden, met name in de zondagse eredienst.
- Ledenbestand: 363 leden (per 1 september 2024), waarvan ongeveer 2/3 belijdend lid en 1/3 dooplid. Veel jonge gemeenteleden.
- Indeling: De gemeente is onderverdeeld in 3 wijken met 7 sub-wijken.
- Kerkenraad: Bestaat naast de predikant uit 10 ouderlingen (met diverse taken en wijkverantwoordelijkheid) en 4 diakenen.
- Moderamen: Bestaat uit de predikant (eerste preses), twee ouderlingen en een diaken.
- Commissies: Diverse commissies zetten zich in voor Eredienst, Geloofsopbouw, Missionaire gemeente, Ondersteuning, onderling dienstbetoon, ouderen en bezoekwerk.
- Thema's en projecten: Jaarlijks wordt een thema gekozen voor huisbezoeken en een gemeenteproject van 6 weken.
- Diversiteit: Er is een balans tussen traditionele en ruimere opvattingen over de toepassing van Gods Woord, die in goede harmonie wordt bewaard.
- Erediensten: Twee erediensten per zondag, de tweede dienst bij voorkeur als leerdienst. Viering van christelijke feestdagen. Zang uit het kerkboek en Op Toonhoogte.
- Omgeving: Leden komen uit diverse dorpen rondom Altena. Er is een Gereformeerde basisschool De Halm in Almkerk.
- Gemeenschapskenmerken: Leden zijn praktische doeners, er heerst een hechte familiecultuur. De gemeente bezoekt trouw de kerkdiensten.
- Ambten: Alleen het ambt van diaken is voor vrouwen vrijgegeven; ouderlingen en predikant niet. Er is een jeugdouderling aangesteld.
- Kinderwerk: Om de week is er een kinderbijbelclub tijdens de morgendienst.
- Personeelsbeleid: Volgen de afspraken binnen het kerkverband voor een fulltime dienstverband. Richtlijnen van Steunpunt Kerkenwerk voor predikanten: recht op 7 vrije zondagen per jaar bij een preekbelasting van één nieuwe preek per week en een maximum van 60 preken per jaar.
- Begeleiding: Een begeleidingscommissie ondersteunt de predikant en houdt minimaal 1x per jaar een evaluatiemoment.
- Samenwerking: Er is nauwe samenwerking met de dorpskerk uit Uitwijk (PKN) op het gebied van jeugdwerk, gezamenlijke activiteiten en de week van gebed.
Verwachtingen aan een Predikant
De gemeente heeft specifieke verwachtingen van een predikant:
- Prediking: In duidelijke en begrijpelijke taal preken die aansluiten bij de leefwereld van gemeenteleden, en zowel jong als oud aanspreken.
- Diensten: Openstaan om de diensten bij de tijd en toegankelijk te houden voor iedereen.
- Jeugdwerk: Een hart hebben voor jongeren en kinderen, met een diep verlangen om hen tot Christus te leiden.
- Betrokkenheid: Geen theoloog op afstand zijn, maar een betrokken herder in het midden van de gemeente.
- Roeping: Het predikantschap is allereerst een roeping, geen functie.
- Vertaling van de Bijbel: De betekenis van de Bijbel vertalen naar de dagelijkse leefwereld.
- Inspiratie en Beweging: Inspireren en aanzetten tot actie.
- Aandacht voor Doelgroepen: Aandacht voor verschillende doelgroepen, zowel tijdens kerkdiensten als daarbuiten.
- Sociale Betrokkenheid: Sociaal betrokken zijn en aandacht hebben voor jongeren als de toekomst van de kerk.
- Samen Zoeken en Omzien: Samen God zoeken, omzien naar elkaar en gastvrij zijn naar mensen buiten de kerk.
- Maatschappelijke Betrokkenheid: Aandacht hebben voor de samenleving en wat daar speelt.
- Samenwerking: Goed samenwerken als onderdeel van het team en met andere kerken en organisaties.
- Stimuleren tot Zelfstandigheid: Stimuleren om taken zelf te doen en hulp bieden waar nodig.
- Passie voor het Woord: Passie om het Woord van God in gewone en duidelijke taal te verkondigen.
- Liturgie: Waarde hechten aan het samenstellen en leiden van een eredienst met een zorgvuldig gekozen liturgie en gebeden.
- (Zelf)inzicht en Ervaring: Voldoende (zelf)inzicht en ervaring hebben om goed te onderscheiden wat de gemeente nodig heeft om te groeien in geloof.
- Omgaan met Diversiteit: Niet van slag raken door verschillende wensen en meningen, en goed omgaan met de diversiteit en veelzijdigheid van mensen.
Kerkelijke Regelgeving en Structuur
De Nederlands Gereformeerde Kerken (NGK) opereren volgens een specifieke kerkorde en regelingen:
- Ambtelijke structuur: De kerken kennen de ambten van predikant, ouderling en diaken. De gemeente ontvangt haar ambtsdragers van Christus.
- Roeping: Voor het vervullen van de ambten is een wettige roeping nodig. De kerkenraad bepaalt of onderscheiden ambten door mannen dan wel door mannen en vrouwen kunnen worden vervuld.
- Binding: Ambtsdragers zijn gebonden aan de leer van de Bijbel, zoals samengevat in de belijdenisgeschriften, en bekrachtigen dit bij aanvaarding van hun ambt door ondertekening van het bindingsformulier.
- Predikantszaken: Er is een generale regeling voor predikantszaken van toepassing op de amtsdienst van predikanten.
- Taak van predikanten: Primair de verkondiging van het evangelie, bediening van de sacramenten, leiden van gebeden, toerusten van de gemeente, bestrijden van dwalingen, en samen met ouderlingen leiding en herderlijke zorg geven.
- Bijzondere opdrachten: Predikanten kunnen bijzondere opdrachten krijgen, zoals voor theologische opleiding, pastoraat of missionaire arbeid, of geestelijke verzorging bij niet-kerkelijke instellingen.
- Toegang tot het ambt: Vereist een beroepbaarstellend onderzoek door de classis en een toelatend onderzoek door de classis waar de predikant zal dienen.
- Roeping van een predikant: Bestaat uit beroeping, instemming van de gemeente, goedkeuring van de classis en bevestiging.
- Opleiding: De kerken onderhouden een theologische universiteit voor de opleiding van predikanten. Een voltooide opleiding is vereist.
- Levenslange roeping: Het predikantschap is in beginsel een ambt voor het leven.
- Rechtspositie: De rechtsverhouding tussen kerk en predikant wordt beheerst door het kerkelijk recht.
- Levensonderhoud: De kerkenraad is verantwoordelijk voor het levensonderhoud van de predikant en diens gezin.
- Disciplinaire maatregelen: Bepalingen voor op non-actiefstelling, losmaking, ontheffing, schorsing en afzetting van predikanten.
- Emeritaat: Verlening van emeritaat bij het bereiken van de gestelde leeftijd.
- Taak van ouderlingen en diakenen: Leiding geven, herderlijke zorg, waken over geestelijk leven, pastorale zorg, dienst van barmhartigheid en gerechtigheid.
- Roeping van ouderlingen en diakenen: Verkiezing, benoeming, instemming van de gemeente en bevestiging.
- Kerkenraad en Diaconie: Samenwerking en verantwoording tussen kerkenraad en diaconie.
- Kerkelijk werkers: Benoeming van kerkelijk werkers voor de uitvoering van dienstwerk in de gemeente.