Op 2 oktober viert de Protestantse Kerk Nederland (PKN) Israëlzondag. Centraal staan de bijbelteksten Jesaja 25:6-12 en Lukas 14:12-24. Beide teksten gaan over maaltijden en sluiten naadloos aan bij het jaarthema "'Aan tafel!' Van de Maaltijd van de Heer naar de tafel van verbinding in de Bijbel." Deze teksten zijn echter niet zonder complexiteit, aangezien ze de suggestie wekken dat "de ene zijn brood, de ander zijn dood" is. Deze blog onderzoekt deze teksten in detail en kijkt naar hun relevantie voor vandaag.
De Maaltijd op de Berg Sion in Jesaja
In Jesaja 25:6-8 wordt een maaltijd beschreven, waarbij de nadruk ligt op eten. Vers 6 spreekt over "uitgelezen gerechten" en "pure, rijpe wijnen", een beeld dat de verbeelding prikkelt. Merg en vet symboliseren een rijke, overvloedige maaltijd, verzorgd door God zelf op de berg Sion, voor alle volkeren.
De volgende verzen, 7 en 8, spreken zelfs over "verslinden". Dit werkwoord, hoewel niet in alle vertalingen even duidelijk, heeft God als onderwerp. Wat Hij verslindt, is de sluier die over alle volkeren ligt, en de dood. De dood, Mawet, wordt hier gepersonifieerd, wat doet denken aan Jesaja 5:14, waar de dood (Sheol) wordt voorgesteld als een monster dat zondaars opslokt. Na de ellende van de ballingschap keert de profeet dit beeld om: God zal de Dood verzwelgen.
Nuance op de Universele Uitnodiging
Echter, in verzen 10-12 lijkt de toon te veranderen: niet alle volkeren kunnen deelnemen aan het feestmaal. Moab, een volk dat als hoogmoedig wordt beschouwd, moet vertrapt en verworpen worden. Dit roept de vraag op waarom het brood van de één de dood van de ander moet zijn.
Een mogelijke verklaring is dat de dood in de Hebreeuwse Bijbel meer omvat dan enkel het fysieke einde. Wanneer de dood als persoon wordt voorgesteld, staat deze voor alle negatieve machten en krachten, inclusief de vijanden van Israël. Moab symboliseert hier primair de eeuwige vijand van Israël, maar kan ook staan voor elke grote tegenstander. Hoewel in principe elk volk welkom is, is er voor wrede dictators die dood en verderf zaaien, en zichzelf als god beschouwen, geen plaats aan tafel.
De Maaltijd voor de Armen en Kreupelen bij Lucas
In Lucas 14 vinden we Jezus aan tafel bij een rijke man, waar Hij een betoog houdt dat doet denken aan de symposia van Plato. Jezus stelt dat men geen mensen moet uitnodigen van wie men iets terug kan verwachten, maar juist armen en kreupelen. Vers 11 voegt hieraan toe dat de hoogmoedigen vernederd zullen worden, terwijl degenen die armen en gehandicapten uitnodigen, de "opstanding van de rechtvaardigen" zullen ontvangen.
De Parabel van de Grote Maaltijd
Vervolgens vertelt Jezus een parabel (Lucas 14:16-24). De hoofdpersoon nodigt eerst mensen uit die hem mogelijk iets terug kunnen doen. Wanneer zij echter niet kunnen komen, worden armen en kreupelen opgetrommeld. De parabel eindigt met een waarschuwing: niemand van de oorspronkelijke genodigden zal van de maaltijd proeven. Zonder de context zou dit onrechtvaardig kunnen lijken, omdat mensen legitieme redenen kunnen hebben om niet te komen. Echter, het Koninkrijk van de Hemel vraagt om radicale keuzes, zoals ook uit andere Nieuwtestamentische teksten blijkt.
Meer Bijbelse Maaltijdteksten
In Openbaring 21 wordt eveneens een bruiloftsfeest beschreven in het nieuwe Jeruzalem, waar God bij de mensen zal wonen en alle tranen zal afwissen. Echter, enkele verzen later worden moordenaars, hoereerders en gewelddadigen genoemd, wier deel de vuurpoel met brandende zwavel zal zijn. Hoewel Jesaja 25 geen vuur noemt, wisten bijbelse hoorders dat vrouwen van stro en mest (Jesaja 25:10) hun ovens stookten, wat duidt op het oordeel.
Niet Iedereen Aan Tafel?
Zowel Jesaja als Jezus geven aan dat in principe iedereen is uitgenodigd, behalve degene die de gastheer willens en wetens niet serieus neemt. De hoogmoedige zal bestraft worden voor zijn wreedheden. Dit sluit aan bij Jesaja 26:5, waar de stad van de hoogmoedigen wordt neergehaald en de vijand wordt vertrapt. De omkering van de machtsverhoudingen is een terugkerend motief in veel profetische teksten.
Wanneer de tekst van Jesaja 25 vandaag de dag in Oekraïne gelezen zou worden, zou Moab ongetwijfeld een andere naam hebben. De teksten benadrukken dat God voorziet in de behoeften van degenen die Hem volgen.
De Maaltijd als Gemeenschapsgebeuren
Maaltijden zijn van fundamenteel belang in de Bijbel en kenmerken zich primair als een gemeenschapsgebeuren. Je eet niet alleen, maar samen met allen die aanwezig zijn. Deze visie komt naar voren bij de profeten, zoals in Jesaja, waar God de terugkerende gelovigen uit de ballingschap toeroept dat Hij water en brood voor hen heeft, om niet - pure genade.
De overvloed aan voedsel en water, symbolen van vrede en welzijn, staat in contrast met de dreiging van oorlog en misoogst. De profeet Jesaja wijst op God als de ware bron van voorziening, zelfs in tijden van dreigend conflict.
Het Onzevader en het Dagelijks Brood
Liturgisch krijgt de bijbelse visie op maaltijd gestalte in het Onzevader, waar gebeden wordt om "ons dagelijks brood". Het meervoud "ons" onderstreept het belang van gemeenschap. God wordt aangesproken als "onze Vader", wat impliceert dat degenen die Hem zo aanspreken, broeders en zusters van elkaar zijn. Het bidden om dagelijks brood is reeds gemeenschapsvormend.
De Wonderbare Broodvermenigvuldiging
Het verhaal van de wonderbare broodvermenigvuldiging, waar Jezus de menigte voedt met vijf broden en twee vissen, illustreert dit verder. Ondanks de schamele hoeveelheid voedsel, ziet Jezus overvloed in een vruchtbare omgeving. Dit gebeurt na Jezus' onderwijs, wat aangeeft dat geestelijke voeding voorafgaat aan fysieke verzadiging.
Jezus gaat voor in gebed, waarbij Hij zijn ogen ten hemel richt, de woonplaats van God. Dit is de uitwerking van "Uw wil geschiede op aarde, zoals deze in de hemel geschiedt." De vijf broden symboliseren de vijf boeken van Mozes, de Thora, die leven geven, net zoals de vijf broden leven geven aan een menigte van vijfduizend man. De twaalf manden die overblijven, duiden op de continuïteit en bewaarbaarheid van deze maaltijd voor de toekomst.
De Wonderbare Broodvermenigvuldiging
Het Avondmaal als Verzoening en Gemeenschap
Het Avondmaal, ook wel de Maaltijd van de Heer genoemd, is een centraal sacrament in de Protestantse Kerk. Het herinnert aan het laatste avondmaal dat Jezus met zijn discipelen hield, waarbij Hij brood en wijn deelde als tekenen van zijn lichaam en bloed.
Verschillende Accentueren in de Viering
Binnen de Protestantse Kerk bestaan verschillende theologische accenten wat betreft het Avondmaal. Sommige gemeenten leggen de nadruk op het verzoenend sterven van Christus voor de zonden, in lijn met de klassiek-gereformeerde traditie. Anderen, geïnspireerd door de oecumenisch-protestantse liturgie, benadrukken de gemeenschap en dankbaarheid.
De viering kan variëren in vorm, van het naar voren lopen om brood en wijn te ontvangen tot het aan tafel zitten in groepen. De rol van diakenen is hierbij belangrijk, omdat zij de eenheid tussen eredienst en diaconie onderstrepen door het verzamelen en uitdelen van gaven.
Kinderen en het Avondmaal
De deelname van kinderen aan het Avondmaal is een zaak waar gemeenten zelf over beslissen. Sommige gemeenten nodigen alle kinderen uit, terwijl andere een leeftijdsgrens hanteren of stellen dat deelname pas mogelijk is na het doen van openbare geloofsbelijdenis.
Witte Donderdag en Liefdemaal
Op Witte Donderdag, de donderdag voor Pasen, wordt vaak de Maaltijd van de Heer gevierd, wat een bijzonder ingetogen karakter heeft vanwege de verbinding met het lijden van Christus. Daarnaast bestaat de traditie van het liefdemaal, een informelere maaltijd die de vroege christenen vierden.
De Betekenis van de Maaltijd in de Cultuur
Maaltijden spelen een cruciale rol in menselijke relaties en culturen. In het Oude Testament zijn er diverse termen voor 'maaltijd', die de nadruk leggen op brood (lèchèm) en drinken (misjtèh), vaak in feestelijke contexten. De manier van eten en de gebruikte tafels (van huiden op de grond tot lage tafels en divans) zijn geëvolueerd door de eeuwen heen.
De sedermaaltijd, die aan het begin van het Pascha gevierd wordt, herinnert aan de bevrijding uit Egypte en drukt het geloof uit in Gods voortdurende verlossing. Jezus vierde deze maaltijd met zijn discipelen, waarbij Hij de woorden sprak die de instelling van het Avondmaal vormen.
Maaltijden in het Vroege Christendom
In het boek Handelingen wordt een ideaalbeeld geschetst van de vroeg-christelijke gemeente in Jeruzalem, waar men dagelijks samenkwam, het brood brak en maaltijden genoot in blijdschap en eenvoud. De apostel Paulus, echter, moest in zijn brieven aan de Korintiërs de realiteit onder ogen zien: zelfs tijdens de Maaltijd van de Heer werden de verschillen tussen rijk en arm pijnlijk zichtbaar.
Paulus bekritiseerde de onwaardige manier van eten en drinken, niet zozeer vanwege zelfonderzoek, maar omdat de Maaltijd van de Heer niet leidde tot een hechte gemeenschap waarin oog was voor de noden van anderen. Dit gebrek aan gemeenschap had zelfs fysieke gevolgen, zoals ziekte en de dood onder de gelovigen.
De Maaltijd van de Heer Vandaag
De Maaltijd van de Heer is een moment van gemeenschap met Christus en met elkaar, waarin brood en wijn gedeeld worden als tekenen van zijn lichaam en bloed. Het is een eeuwenoude traditie die wereldwijd gevierd wordt en ons verbindt met de eerste volgelingen van Jezus.
De Protestantse Kerk stimuleert gemeenten om zich te bezinnen op het Avondmaal, de betekenis ervan en de vorm waarin het gevierd wordt. Het jaarthema "'Aan tafel!'" benadrukt de fundamentele rol van maaltijden in het leven, zowel in het dagelijks leven als in de bijbelse context, en nodigt uit tot verbinding en gemeenschap.
tags: #protestantse #bijvelteksten #bij #maaltijd